كه معتقدند : صور عناصر در مقام امتزاج و حصول مزاج يا كيفيت مستعدهء حاكى از استعداد مادهء حاصل از عناصر جهت قبول صورت نوعى يكى از مواليد ، از مواد خود خلع و صورت مبدأ حصول نوع حاصل از تركيب ، جاى آن صورت قرار مىگيرد ، جدا وارد است . و اين حرف كه صور مبدأ حرارت و برودت و يبوست و رطوبت در مقام حصول تركيب تام و كامل به كلى منخلع مىشود ، در غايت ابهام و به بسط و شرح و دفع نقوض و اشكالات وارد محتاج است . و نيز امكان ندارد كه صورت نارى - مثلا - به فعليت خود باقى و در ماده بالفعل حاصل باشد و مع ذلك صورت معدنى - مثل ياقوت و يا طلا مثلا - در ماده حلول نمايد كه در اين صورت بايد جسم واحد ، نار و طلا و يا ياقوت باشد و امكان ندارد ماده ، به صورتى بالفعل متلبس باشد و مع ذلك صورتى ديگر را نيز قبول نمايد ، مگر آن كه صورت قبل ، خود - بعينها - ماده باشد ، در اين صورت ، صورت متحصل به شرط لا نمىشود جهت صورت لا حق ماده قرار گيرد و اين ، صورت لا به شرط است كه ماده واقع مىشود و بنابر حركت در جوهر ، صورت نباتى كه از براى قبول نيل به درجات انسانى مستعد است در مقام تكامل ذاتى مبدل به حيوان مىشود و اين نبات موجود در جنين و قبل از مرتبهء جنين است كه حيوان مىشود ، نه نبات بالفعل ، مثل درخت . حيوان بالفعل هرگز به مقام و مرتبهء انسانى ، عروج نمىنمايد ، حيوان مستعد قبول صورت انسانى است كه انسان بالقوه و حيوان بالفعل است . اگر صور عناصر در مواليد ، به نحو فعليت و مبدئيت اثر باقى بمانند ، ناچار در معدنيات مذاب مثل طلا و سرب آب شده با آن درجه از حرارت شديد بايد جزء هوايى و مائى ، موجود باشد . و اين يكى از اشكالات آخوند ملا صدراست بر بقاى صور عناصر . نگارنده ، در حواشى ، بر اين دليل نيز چند مناقشه وارد نموده است . و در آنجا ذكر شد كه بنابر اصول مقرر در علوم طبيعى جديد ، اولا اساس بحث بايد به